Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Düzen: %3 Oranı 31.01.2027'ye Uzadı, Taahhüt Şartı Kalkıyor

Kimi ilgilendirir: yurt dışı kaynaklı dövizini aracı banka üzerinden TCMB'ye satan firmalar. Kapsam yalnız mal ihracatı bedeli değil; yurt dışında yerleşiklere verilen hizmet karşılığı elde edilen dövizler de giriyor.

Destek nasıl işliyor: firma dövizini TCMB'ye sattığında, dönüşüm kuruyla TL'ye çevrilen tutarın belirli bir yüzdesi firmaya ödenir. Ödemeyi TCMB aracı bankaya aktarır, banka firmaya öder. Dönüşüm kuru, dövizin satıldığı gün TCMB'ce ilan edilen döviz alış kurudur.

1. %3 oranının süresi 31.01.2027'ye uzatıldı. Süre 31.07.2026'da doluyordu. Tebliğ'in bu hükmü yayım günü, yani 01.08.2026'da yürürlüğe girdi; destek kesintisiz devam ediyor. Tebliğ'in diğer tüm hükümleri 01.10.2026'da başlayacak.
2. Temel oran %2 — %3 geçici bir uygulama. Tebliğ'in 4. maddesindeki oran %2'dir. %3, geçici 1. maddeye dayanan süreli yükseltmedir. Süre yeniden uzatılmazsa oran 01.02.2027'de kendiliğinden %2'ye döner; ayrı bir düzenleme gerekmez.
3. Ara dönemde eski kurallar geçerli. 01.08.2026 – 30.09.2026 arasında döviz satan firma hâlâ döviz almama taahhüdü veriyor. Döviz pozisyonu oranı, üst limit ve yeni yaptırımlar henüz devrede değil. Dikkat: bu dönemde verilen taahhüt 01.10.2026 sonrasına sarkarsa aynen bağlayıcı kalır.

1. Döviz alımı yapmama taahhüdü kaldırıldı. Taahhüdü düzenleyen 2023/5 md. 6 yürürlükten kalktı. Firma artık talepte bulunacak ve TCMB'nin belirleyeceği döviz pozisyonu oranını (döviz varlık-borç dengesi) aşmayacak. Bu oranı aşmadığını, destek almadan önce aracı bankaya belgeyle kanıtlayacak. Dövizin yurt dışı kaynaklı olduğunu da banka tespit edecek.
2. Üst limit sistemi geldi. TCMB, satılabilecek döviz tutarına veya ödenecek destek tutarına üst limit getirebilecek. Limit, firma kârlılığı ve işgücü maliyetinden oluşan katma değere göre hesaplanacak. Limiti aşan firmaların talepleri karşılanmayacak. Aracı bankalar komisyon alabilecek; en yüksek oranı TCMB belirleyecek.
3. Satılan döviz hiçbir şekilde iade edilmiyor. TCMB'ye satışı yapılan döviz, destek talebi reddedilse dahi geri alınamaz.
4. Aracılı ihracatta destek tedarikçiye gidiyor. Aracılı ihracat sözleşmesi kapsamında DTSŞ (Dış Ticaret Sermaye Şirketi), SDTŞ (Sektörel Dış Ticaret Şirketi) ve diğer aracı ihracatçıların getirdiği döviz, ürünü tedarik eden firma adına satılabilecek. Belgeleme sorumluluğu tedarikçide; destek doğrudan tedarikçinin hesabına ödenecek. Satışı tedarikçi yapmış sayılıyor: pozisyon oranı ve üst limiti de tedarikçininki tüketiliyor.

1. Gerçeğe aykırı beyana ağır yaptırım (yeni md. 4/A). Ödenen destek, ilgili dönemde oluşan kur farkı dâhil geri alınır. Faiz, ödeme tarihinden tespit tarihine kadar, tespit tarihindeki en yüksek gecelik borç verme oranı üzerinden işler. Firmanın destek ve TCMB kaynaklı kredi başvuruları da bir süre reddedilir; süreyi ihlal tutarı ve tekrarı belirler. Suç duyurusuna TCMB karar verir.
2. Yaptırım grup şirketlerine yayılıyor. Tutar ödenene kadar; firmanın kontrol ettiği şirketler, firmayı kontrol eden şirketler ve aynı kişilerin kontrol ettiği diğer şirketler de reddedilir. Kontrol ölçüsü dört tane: doğrudan ya da dolaylı olarak %50 hisse, %50 oy hakkı, yönetim kurulunun yarısını seçme hakkı veya yönetim kurulu üyelerinin yarısına sahip olma.
3. İnceleme dönemi başlıyor (yeni md. 6/A). TCMB belge isteyebilecek; belge sunmayan firmanın talebi reddedilir ve sattığı döviz iade edilmez. Şüpheli görülen firma incelemeye alınır, inceleme bitene kadar destek ödenmez. Sonuç temiz çıkarsa talep kabul edilir.
4. Aracı bankalara bildirim yükümlülüğü (md. 4/A). Bankalar şüpheli işlemleri TCMB'ye bildirecek ve bildirilen tutarı bir ay içinde aktaracak. Aktarmayan bankanın TCMB nezdindeki hesaplarından tutar resen tahsil edilecek.

Zincirin sonucu: döviz satışı geri dönülemez, destek ise koşullu. Üst limit aşılmışsa, belge sunulmamışsa veya firma incelemedeyse destek ödenmez; döviz yine iade edilmez. Bu nedenle satıştan önce pozisyon oranı ve üst limit aracı bankayla teyit edilmeli, belgeler hazır olmalı.

1. Eski taahhütler eski rejimde kalıyor (geçici md. 2). 01.10.2026'dan önce verilmiş taahhütlerin ihlalinde mülga hükümler uygulanacak. O hükümlerde destek, kur farkı ve ihlal tarihine kadar işleyen faiziyle bankalarca tahsil ediliyor. Grup şirketlerine yayılan yasak, kredi yasağı ve suç duyurusu yok; md. 4/A geriye yürümüyor.
2. Geçmişteki usulsüzlük de yaptırımlı (geçici md. 3). 01.10.2026'dan önce destekten usulsüz yararlandığı veya gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu tespit edilen firmaların destek ve kredi talepleri, TCMB'ce belirlenecek süre boyunca reddedilecek.

Henüz belli değil: yeni 6/B maddesi usul ve esasları TCMB'ye bırakıyor. Belirlenmeyi bekleyenler: döviz pozisyonu oranının sınırı, üst limit ve katma değer hesaplama yöntemi, azami komisyon oranı, dönüşüm kurunun ilan usulü ve yasak süreleri. Uygulama Talimatı yayımlanana kadar somut bir eşik telaffuz edilemez.

İşin özü: destek taahhüt bazlı yapıdan bilanço bazlı yapıya geçiyor. Artık firmanın döviz pozisyonu ve katma değer üretimi ölçülüyor; destek tutarı öngörülebilir olmaktan çıkıyor. Bütçe ve nakit akış planlarında bu kalem garanti gelir sayılmamalı.

Karıştırmayın: ihracat bedelinin belirli bir oranının TCMB'ye satılması zorunluluğu ayrı bir düzenlemedir (TCMB İhracat Genelgesi). 2026/11 sayılı Tebliğ o zorunluluğu değiştirmiyor.